|
Tổng khởi nghĩa giành
chính quyền tháng tám năm 1945 đã diễn ra cách đây
61 năm, những kỳ tích trong đấu tranh của toàn Đảng,
toàn dân các dân tộc là bản anh hùng ca bất diệt
trong lịch sử cách mạng Việt Nam.
Ngược dòng thời gian,
trở về với những ngày tháng 8- 1945 sục sôi cách
mạng.Cùng với cả nước, nhân dân các dân tộc Sơn La,
dưới sự lãnh đạo của Đảng, trực tiếp là chi bộ Nhà
ngục Sơn La đã nhất tề đứng dậy đánh đổ chế độ cai
trị của thực dân, phong kiến tay sai, thiết lập nên
chính quyền cách mạng nhân dân.
Mở đầu cuộc tổng khởi
nghĩa giành chính quyền ở tỉnh Sơn La, tại châu Phù
Yên, ngày 27- 7- 1945, chi bộ giải phóng quân của
chiến khu Vần- Hiền Lương, do đồng chí Trương Tiến
Phúc chỉ huy đã xuyên rừng, vượt núi tiến vào Quang
Huy- nơi tập trung lực lượng mạnh của bọn phát xít
Nhật và tay sai. Được sự phối hợp của đội tự vệ cách
mạng, sự ủng hộ mạnh mẽ của nhân dân các dân tộc Phù
Yên, dù Phìa Khoa có ngoan cố, nhưng bọn địch và tốp
lính tay sai vô cùng hoảng sợ đã tự nguyện đem nộp
vũ khí, xin hàng vô điều kiện. các Phìa, Tạo quanh
châu lỵ được thông cáo đã sớm nộp ấn tín cho chính
quyền cách mạng.
Chỉ trong một đêm,
cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở châu Phù Yên
hoàn toàn giành thắng lợi. Chính quyền cách mạng lâm
thời được thành lập, ông Cầm Văn Nò làm Chủ tịch,
Cầm Đức Chính làm phó Chủ tịch.
Tin cách mạng thành
công ở châu lỵ Phù Yên đã nhanh chóng lan ra khắp
vùng, góp phần thúc đẩy cao trào cách mạng trong
toàn tỉnh, tạo tiền đề để nhân dân các địa phương
tiến lên khởi nghĩa giành chính quyền thắng lợi.
Ngày 18-8-1945, lệnh
tổng khởi nghĩa của Trung ương và xứ ủy Bắc Kỳ được
truyền đi khắp nơi. Tuy chưa nhận được lệnh tổng
khởi nghĩa, nhưng các đồng chí ở cơ sở điều kiện
khởi nghĩa tại Mường Chanh thuận lợi đã phát động
nhân dân nổi dậy giành chính quyền. ngày 19-8-1945,
trung đội du kích Mường Chanh do đồng chí Cầm Vĩnh
Tri chỉ huy cùng với đông đảo quần chúng nhân dân
tiến vào bao vây nhà Chánh Phìa Cầm Văn Mở, buộc ông
Pằn- Cầm Văn Bao phải đầu hàng, trao nộp ấn tín cho
cách mạng. Chính quyền cách mạng được thành lập.
Tiếp nhận lệnh tổng
khởi nghĩa, nhận thấy rõ thời cơ để khởi nghĩa giành
chính quyền đã đến, dưới sự chủ trì của đồng chí Chu
Văn Thịnh, cuộc họp khẩn cấp của Ban lãnh đạo khởi
nghĩa được triệu tập, thống nhất kế hoạch tổ chức,
lãnh đạo khởi nghĩa giành chính quyền trong toàn
tỉnh. Ngay đêm 22 tháng 8 năm 1945, nhất loạt các
cánh quân tỏa về phía các địa phương, dưới sự lãnh
đạo của Mặt trận Việt Minh đã nổi dậy khởi nghĩa,
giành chính quyền về tay nhân dân.
Đêm 22- 8- 1945, tại
Mường La, dưới sự chỉ huy của đồng chí Lô Xuân và
đồng chí Nguyễn Tử Du, lực lượng và quần chúng cách
mạng đã tiến vào bao vây nhà tri châu Bế Văn Điềm.
Trước sự áp đảo của lực lượng cách mạng, buộc ông
phải đầu hàng, trao nộp ấn tín và ra lệnh giải tán
binh lính. Ngay trong đêm 22-8, lực lượng khởi nghĩa
do đồng chí Tòng Lanh, Tòng Phanh chỉ huy đã bao vây,
đột nhập vào nhà riêng của tỉnh trưởng Cầm Ngọc
Phương, buộc y phải đầu hàng, giao nộp toàn bộ vũ
khí cho cách mạng và ra lệnh giải tán lính khố xanh.
Chính quyền cách mạng châu Mường La được thành lập.
Thực hiện kế hoạch đã
định, rạng sáng ngày 22- 8- 1945, đồng chí Quàng Đôn
và Đỗ Trọng Thát cùng lực lượng được trang bị vũ khí
từ Mường La tiến lên Thuận Châu. Được sự phối hợp
của lực lượng khởi nghĩa bản Lầm, bản Tranh Đấu và
sự ủng hộ của nhân dân, đội quân tiến về bao vây
châu đường Thuận Châu. Trước áp lực mạnh mẽ của lực
lượng khởi nghĩa, tri châu Bạc Cầm Quý không kịp
chạy trốn đã cúi đầu xin hàng và trao nộp ấn tín, ra
lệnh giải tán binh lính. Chính quyền Thuận Châu được
thành lập.
Cùng với các địa
phương, thắng lợi cuộc khởi nghĩa ở Mường Chanh càng
động viên, cổ vũ mạnh mẽ nhân dân Mai Sơn đứng lên
giành chính quyền. Ngày 20- 8- 1945, đội vũ trang
khởi nghĩa Mường Chanh do đồng chí Cầm Vĩnh Tri chỉ
huy, được đông đảo quần chúng và đội thanh niên vũ
trang Yên Châu (đang huấn luyện tại châu lỵ Mai Sơn)
phối hợp tiến vào châu lỵ Mai Sơn bao vây châu đường,
buộc tri châu Cầm Văn Chiêu phải đầu hàng. Chính
quyền cách mạng châu Mai Sơn được thành lập.
Lực lực lượng cách
mạng khởi nghĩa tiếp tục tiến xuống Yên Châu. Đến
Chiềng Đông, quân khởi nghĩa đã bao vây nhà Cầm Văn
Keo, phìa Chiềng Đông, buộc phải đầu hàng. Sáng ngày
24- 8- 1945, quân khởi nghĩa tiến xuống châu lỵ, bao
vây nhà riêng tri châu Bạc Cầm Huy, trại lính cơ
giành thắng lợi. Chính quyền cách mạng Yên Châu
trước mắt tạm giao cho Hoàng Luông phụ trách.
Trong thời gian ngắn,
khởi nghĩa giành chính quyền ở các Mường La, Thuận
Châu, Mai Sơn, Yên châu thắng lợi đã cổ vũ mạnh mẽ ,
thúc đẩy cao trào cách mạng lên cao, tạo áp lực uy
hiếp tinh thần binh lính bảo an và bọn phát xít Nhật
chốt giữ ở tỉnh lỵ.
Sau khi giành chính
quyền ở Mường La, Mai Sơn, lực lượng vũ trang của
hai châu phối hợp tiến về tỉnh lỵ giành chính quyền.
Ngày 23- 8- 1945, lực lượng khởi nghĩa tiến hành bao
vây đồi Khau Cả, các ngả đường và các mục tiêu quan
trọng khác. Mặc dù ngoan cố, nhưng trước sức mạnh
của lực lượng khởi nghĩa và áp lực của cách mạng, bị
thuyết phục bởi chính sách ngoại giao mềm dẻo của
cách mạng; mặt khác Trưởng trại lính bảo an đã được
cảm hóa, theo cách mạng, vì vậy bọn phát xít Nhật
phải chấp nhận đầu hàng, nộp vũ khí và rút về Hà Nội
ngay đêm đó.
Ngày 26 tháng 8 năm
1945, hàng ngàn quần chúng nhân dân ở quanh tỉnh lỵ
đã kéo về đồi Khau Cả dự mít tinh. Ủy ban cách mạng
lâm thời tỉnh được thành lập, do đồng chí Cầm Văn
Dung làm Chủ tịch, đồng chí Chu Văn Thịnh làm Phó
Chủ tịch. Ban cán sự Việt Minh do đồng chí Chu Văn
Thịnh làm chủ nhiệm, Nguyễn Tử Du làm Phó chủ nhiệm.
Thay mặt Ủy ban cách mạng lâm thời, đồng chí Chu Văn
Thịnh đã tuyên bố trước toàn thể nhân dân các dân
tộc: Khởi nghĩa giành chính quyền ở Sơn La đã thắng
lợi, chính quyền hoàn toàn về tay nhân dân; từ nay
xóa bỏ hoàn toàn chế độ bóc lột của đế quốc, của bọn
tay sai phìa, tạo, quan lại và các chức dịch địa
phương. Nhân dân từ nay được tự do, làm chủ bản
mường.
Trừ Mộc Châu, Quỳnh
Nhai chính quyền cách mạng được thành lập muộn hơn (đến
tháng 10 năm 1945), tất cả các châu trong tỉnh đồng
loạt nổi dậy giành chính quyền nhanh chóng thắng lợi.
Đó là kỳ tích vẻ vang trong lịch sử đấu tranh cách
mạng của nhân dân các dân tộc Sơn La.
|
